Klimmen naar een job

Alumnus Benjamin Gérard ontdekte aan de universiteit dat er een speleoloog in hem schuilging. Vandaag geeft hij met Rising You de touwen in handen van jonge vluchtelingen, om hen zo klaar te stomen voor werk op daken, steigers en windmolens. “Die jobs op hoogte trekken de aandacht, maar veel belangrijker is de waarderende aanpak van onze begeleiding.”

In een grote loods in het Antwerpse Park Spoor Noord maakt een groepje van drie aspirant-asbestverwijderaars zich klaar voor een oefening. Ze moeten op acht meter hoogte een banner ophangen en vertellen hun medestudenten hoe ze dat gaan aanpakken. De sfeer in de groep zit goed: de jonge vluchtelingen uit onder meer Afghanistan, Irak en Eritrea hebben samen al een vijfdaagse attitudetraining in de Ardennen gevolgd.

In hun enthousiasme gaan de cursisten soms wat overhaast te werk. Benjamin Gérard moet nu en dan tussenkomen: “Hou altijd drie contactpunten met de ladder waarop je staat. Blijf praten met elkaar, maak eerst een plan alvorens je naar boven gaat. En weten jullie nog hoe je dit noemt?” vraagt hij met een hand op de ladder. “Een trede, juist, of een sport.”

Tien voor touw

Toen Benjamin Gérard de leeftijd van zijn cursisten had, zocht hij het ook al in de hoogte: hij droomde ervan om F-16-piloot te worden. “Dat was een concreet plan, maar in mijn laatste jaar middelbaar viel het in duigen: mijn ogen bleken niet meer perfect te zijn”, vertelt hij. “Ik ben nog naar de Koninklijke Militaire School geweest om te horen wat er mogelijk was, maar het was snel duidelijk dat ik sowieso afgekeurd zou worden.”

De teleurstelling was zo groot dat hij niet meteen een plan B zag. Het was uiteindelijk zijn moeder die zoonlief – ook een fanatiek voetballer – aanraadde om iets met zijn passie voor sport te doen en lichamelijke opvoeding te gaan studeren. Aan de universiteit was het voor Gérard aanvankelijk zoeken – “ik genoot vooral van de vrijheid van het studentenleven” – maar de keuze voor een specialisatie in de licentiejaren gaf zijn leven een belangrijke wending. “Tijdens een stage met mijn voetbalploeg had ik al eens aan speleologie gedaan, en ik vond dat wel een bijzondere wereld. Dus heb ik binnen het vak ‘openluchtleven’ naast kajak ook speleo gekozen.”

En dat heeft hij zich niet beklaagd. Gérard bewaart met name goede herinneringen aan docent en alpinist Jan Vanhees: “Een bijzonder inspirerend man. We konden het goed met elkaar vinden, wellicht ook omdat hij zag dat ik me volledig toelegde op zijn vak. Ik kon bijvoorbeeld goed equiperen: de touwen uithangen waarlangs je afdaalt. Ik herinner me een stage in de Vaucluse waar we tot 800 meter diep waren gegaan. Jan liet me als eerste weer naar boven vertrekken. Een privilege, want dan hoef je geen touwen mee te nemen: de anderen hebben die nog nodig. Ik was dus snel boven en heb liggen relaxen in het gras. Mijn medestudenten waren toch wat vies gezind op mij toen ze bovenkwamen (lacht).”

Beslissende vonk

Na zijn afstuderen ging Gérard aan de slag bij een commerciële buitensportorganisatie. Daar begeleidde hij af en toe groepen jongeren uit de bijzondere jeugdbijstand. “Het was de eerste keer dat ik geconfronteerd werd met kansarmoede. Wandelend in de grotten en ’s avonds aan het kampvuur kreeg ik soms schrijnende levensverhalen te horen. Tegelijkertijd had ik het gevoel: ik kan iets betekenen voor die jongeren. Je ziet ze dingen doen waartoe ze zichzelf niet in staat achtten. Dat was de vonk voor mijn verdere loopbaan.”

Om dat vuur te laten oplaaien, was er een nieuwe stap nodig. Gérard wou buitensport op een duurzame manier aanpakken en zich meer op kwetsbare jongeren kunnen richten. Samen met geestverwant Yves Struys startte hij een eigen organisatie voor ‘adventure education’ op: Nature. “Het klassieke uitgangspunt in survival is dat de deelnemers hun grenzen overwinnen en bijvoorbeeld allemaal een afdaling doen. Je gaat of je gaat niet. Zo zwart-wit is het”, legt hij uit. “Wij werken met principes als challenge by choice: deelnemers bepalen zelf hun uitdaging. Voor de ene kan het een overwinning zijn om de rots af te dalen, voor de andere kan het juist heel dapper zijn om dat niet te doen.”

Die ervaringsgerichte aanpak vergt een andere begeleidingsstijl. Gérard zocht en vond de nodige methodologische verdieping in de academische wereld. “Tijdens een opleiding van het Verbond van Vlaamse Speleologen had ik Johan Hovelynck leren kennen, die aan de KU Leuven doctoreerde over ervaringsleren. Hij kon onze ervaringen kaderen en reikte ons ook theoretische handvatten aan. We merkten bijvoorbeeld dat deelnemers tijdens meerdaagse outdoorprogramma’s na enkele dagen vaak in opstand komen tegen de begeleider. Dat blijkt een gekende dynamiek te zijn, die tegenafhankelijkheid genoemd wordt. Het gaf veel rust om daarover te horen.”

Gérard wou zijn blik nog verder verruimen en ook met volwassenen werken, als zelfstandig procesbegeleider in bedrijven. Het was de aanleiding om weer te gaan studeren: hij schreef zich in voor de CIGO-opleiding (Consultancy in Groepen en Organisaties) van UHasselt en KU Leuven. “Die bleek heel goed aan te sluiten bij mijn eigen overtuigingen. Het leren wordt er veel ruimer opgevat dan het puur cognitieve: het vertrekt van je zijnswijze, van hoe je zelf in de wereld staat. We zijn ook op uitwisseling getrokken naar Case Western Reserve University in Cleveland, waar enkele grondleggers van het ervaringsleren zitten. Ook dat heeft mijn verdere loopbaan mee getekend.”

Veerkracht

Al die bagage komt goed van pas in Rising You, het project dat hij in 2015 opstartte. Het doel: jonge vluchtelingen begeleiden naar jobs op hoogte. “Exacte cijfers zijn er niet, maar naar schatting zijn twee op de drie vluchtelingen in ons land werkloos”, vertelt Gérard. “Vaak komen ze ook uit een land waar de oorlogssituatie onderwijs onmogelijk heeft gemaakt, en zijn ze dus kortgeschoold.”

“Het probleem met de manier waarop integratie in ons land aangepakt wordt, is dat we vooral focussen op wat ze niét kunnen: de taal. Nederlands leren is belangrijk, maar als je dag in dag uit bezig moet zijn met waar je nog niet goed in bent, dan zakt de moed je in de schoenen. Met Rising You hebben we gezocht naar een waarderende aanpak: in de klimsport kunnen onze cursisten hun lichamelijke en mentale veerkracht etaleren en verder ontwikkelen. Dat heb ik bij CIGO geleerd: wat je aandacht geeft, dat groeit. En ondertussen leren ze al doende de taal.”

Bij Rising You kunnen cursisten hun lichamelijke en mentale veerkracht etaleren en verder ontwikkelen.

De eerste stap was het oprichten van een klimclub in Brussel. “Toen al was ons idee om die te gebruiken voor een tewerkstellingsproject, maar we moesten eerst uitzoeken hoe we de stap van klimmen naar jobs konden zetten”, vertelt Gérard. “We gingen op zoek naar bedrijven die vluchtelingen een kans wilden geven én die geloofden in een organisatie die nog nooit mensen had opgeleid. Na twee jaar hebben we onze eerste training kunnen opzetten, voor schilders van hoogspanningsmasten.”

Inmiddels heeft Rising You ervaring met opleidingen voor een hele reeks andere jobs: van steigerbouwer tot dakwerker, van industrieel reiniger tot installateur van zonnepanelen. Het startpunt is altijd een concrete vraag van een bedrijf dat op zoek is naar werkkrachten, en dat mee voor de financiering zorgt. Rising You werkt samen met de VDAB een opleiding op maat uit en rekruteert kandidaten voor de vacature, onder meer in opvangcentra voor vluchtelingen. “Ook jongeren zonder een migratieachtergrond zijn overigens welkom”, zegt Gérard.

Stoelen aan de kant

De cursisten krijgen een opleiding die altijd uit dezelfde blokken bestaat. Gérard vindt de attitudetraining het belangrijkst: “Neem een begrip als betrouwbaarheid: dat betekent voor ons iets anders dan voor pakweg een jonge Eritreeër. Als die een afspraak heeft bij de VDAB maar bericht krijgt van een vriend die motorpech heeft, dan zal hij eerst gaan helpen en misschien niet komen opdagen voor de afspraak. Het voorbeeld is wat karikaturaal, maar de bottomline is: als onze cursisten niet weten wat wij verwachten vanuit ons waardensysteem, waarmee ik overigens niet wil zeggen dat dat beter is, dan kunnen ze er ook niet naar handelen.”

Rising You probeert ook drempels weg te werken die met allerhande attesten te maken hebben. Gérard geeft het voorbeeld van het VCA-certificaat, waarmee aannemers aantonen dat ze een reeks aspecten van veiligheid, gezondheid en milieu beheersen. “Heel praktische kennis, maar de meeste opleidingen maken daar een theoretisch verhaal van. Dat werkt niet voor onze gasten: de meesten zijn het niet gewend om acht uur lang op een stoel te zitten en informatie te absorberen. Als wij hen willen uitleggen hoe je een elektrische installatie vergrendelt, dan bouwen we er één in plaats van een PowerPoint te tonen.”

Dankzij de nieuwe klimzaal in Antwerpen is Rising You nu beter dan ooit uitgerust voor die praktijkgerichte aanpak. Centraal staat een toren met aan de buitenkant een aantal klimmuren en aan de binnenkant steigers waarop de cursisten industriële touwtechnieken aangeleerd krijgen. Verder is er een laboratorium voor de VCA-opleiding en een leslokaal dat ontworpen is om interactie te bevorderen. “In onze lessen moeten de cursisten zelf tachtig procent van de tijd aan het woord zijn”, zegt Gérard. “Zo krijgen ze de taal en de vaktermen veel sneller onder de knie.”

Universeel recept

Sinds 2017 heeft Rising You een 220-tal jonge vluchtelingen naar een job begeleid: meer dan negen op de tien oud-cursisten heeft werk. Als we Gérard vragen naar een verhaal dat hem is bijgebleven, vertelt hij ons verrassend genoeg over een oud-cursist die momenteel niet aan de slag is. “In onze klimclub leerden we een jonge Marokkaan kennen die gevlucht was omdat zijn atheïsme niet aanvaard werd. Hij had het erg moeilijk toen hij aankwam in België, maar in het klimmen ontdekte hij een nieuwe passie. In onze opleiding tot bekister, een job die mathematisch en ruimtelijk inzicht vergt, deed hij het bijzonder goed. Hij kon nadien meteen aan het werk, maar na twee weken zei hij: ‘Ik wil meer, ik wil weer studeren.’ Voor ons was het wat ongemakkelijk om dat bij de werkgever te verantwoorden, maar dan bedenk je: welk advies zou ik geven als ik zijn vader was? Hij heeft inmiddels zijn diploma middelbaar behaald en is nu bezig met een opleiding voor webdesigner.”

Bepaald niet het traject dat de meeste cursisten volgen, en toch illustreert het verhaal net het onderscheidende element in de aanpak van Rising You, vindt Gérard: “Die jobs op hoogte trekken de aandacht, ook van de pers, maar veel belangrijker is onze waarderende manier van werken. We motiveren onze gasten om problemen aan te pakken en drempels te overwinnen. Door de hechte relatie die we aangaan, houden we hen ook aan boord: we hebben maar drie procent uitval in onze opleidingen. En we blijven onze cursisten ook opvolgen als ze aan het werk zijn.” Dat recept kan evengoed werken voor heel andere jobs: Gérard en zijn collega’s denken onder meer aan toepassingen in de horeca. En ze kijken over de landsgrenzen: Rising You is inmiddels ook actief in Amsterdam, Den Haag en Marseille.

Benjamin Gérard ziet Rising You duidelijk niet als een eindpunt: “Ik denk dat ik pas echt trots zal zijn als we kunnen bijdragen aan veranderingen in het systeem: de manier waarop we jongeren opleiden en talenten rekruteren. We moeten veel meer in hun schoenen gaan staan, door hun ogen kijken. De ingrediënten van ons recept willen we delen met andere verenigingen en instanties. Ik zou graag samenwerken met de academische wereld om dat wetenschappelijk te onderbouwen. We zitten op zo'n berg aan ervaring dat het misdadig zou zijn om die voor ons te houden.”

© coverbeeld: KU Leuven - RS