Leuven Vlaams
Un soir, un train is een speelfilm van de Belgische cineast André Delvaux naar de roman De trein der traagheid van de Vlaamse schrijver Johan Daisne. Het is een psychologische prent in een magisch-realistische toonzetting wat toen enigszins en vogue was en waardoor Mark Derez, emeritus professor KU Leuven, als puber ook was gefascineerd. Hij vertelt het in Parallax, de herinneringsgallerij van Metaforum.
Un soir, un train is een speelfilm van de Belgische cineast André Delvaux naar de roman De trein der traagheid van de Vlaamse schrijver Johan Daisne. Met in de hoofdrollen de Franse acteurs Yves Montand en Anouk Aimée. Het is een psychologische prent in een magisch-realistische toonzetting wat toen enigszins en vogue was (en waardoor ik als puber ook was gefascineerd). Hoofdthema is de onmogelijkheid tot communicatie. Aan het begin van de film is Leuven en zijn toen nog tweetalige universiteit de wel erg toepasselijke locatie. In de achtergrond spelen de Belgische taalperikelen en met name de strijd voor Leuven Vlaams. Montand speelt een hoogleraar taalkunde, zijn vriendin ontwerpt kostuums voor een theaterproductie, het Middelnederlandse toneelspel Elkerlyc (Senne Rouffaer!).
De belgitude met het veelgeprezen samenspel van Frans en Nederlands lijkt compleet. De tweetaligheid was evenwel geen idylle. Daarvoor leven de taalgemeenschappen te ver uit elkaar (in wederzijdse onverschilligheid). En is er hoe dan ook een sociale kloof met een scherpe diglossie. Franstaligen zijn sowieso van burgerlijke komaf en Frans lijkt ook de taal van arrogantie en sociale druk. Dit is alvast de perceptie bij jonge ambitieuze Vlaamse academici. Nagenoeg alle colleges verlopen in de beide landstalen maar de monseigneurs aan de top zitten nog tot over de oren in de Franse cultuursfeer. In sommige diensten (de universiteitsbibliotheek bijvoorbeeld) doet men niet buitensporig veel moeite om een schijn van tweetaligheid op te houden. Daardoor komt de officiële tweetaligheid onder druk te staan.
De lijnbus waarmee Montand en zijn vriendin zich verplaatsen loopt vast in een betoging van Vlaamse studenten. Zo reed het door actievoerders toen veel gesmade Belgique de papa zich klem in de Leuvense kwestie, l’affaire de Louvain. Naar aanleiding van de eerste Belgische staatshervorming verklaarde eerste minister Gaston Eyskens in februari 1970 La Belgique de papa a vécu ('de unitaire staat is door de gebeurtenissen achterhaald').
De film van Delvaux dateert uit 1968. Het is de eerste film die ik in een heuse bioscoop heb gezien. Datzelfde jaar had ik als scholier meegelopen in een betoging voor Leuven Vlaams. Ruim tien jaar later was ik in een bijrol betrokken bij de laatste fase van de roemruchte boedelscheiding in de universiteitsbibliotheken en mocht ik het bladzijdenlange protocol over de verdeling van het archief van de universiteit in het Nederlands vertalen. Daarin leek het wederzijdse huwelijksbedrog procedureel ingebakken.
Een en ander had de schijn van een koehandel en gaf aanleiding tot Belgenmoppen. Het voorstel om de bulk van de boeken te verdelen volgens even en oneven plaatsingsnummers kwam van de Franstaligen; desalniettemin bood dit een redelijke, evenwichtige en billijke oplossing. In het jaar 1980 kwamen nog elke woensdagmiddag een Vlaamse en een Franstalig archivaris bijeen met hun respectievelijke gevolg in een neutraal lokaal, waarvan elk een sleutel had, teneinde de unitaire archiefbestanden definitief toe te wijzen. Handlangers sleepten de buit vervolgens naar hun kamp. Als trofeeën aan Vlaamse kant herinner ik mij de kattenbelletjes van Couperus en Mondriaan; de Walen kregen het diploma van Léon Degrelle.
In brede kring gevoelt men tegenwoordig een zeker ongemak ten opzichte van de hele historie. Zo dreigen we de geschiedenis van de splitsing onder het tapijt te vegen (zoals destijds de episode van de Leuvense rijksuniversiteit of - om maar iets te noemen - het jansenisme waaraan men tegenwoordig kop noch staart vindt).
Parallax verzamelt de actieve betekenissen die de KU Leuven-gemeenschap aan de universiteit toekent. Welke plaatsen, objecten, personen, gebeurtenissen kenschetsen KU Leuven volgens haar personeel, studenten en alumni? Ben je geïnspireerd, en wil je zelf iets toevoegen aan de galerij?