KU Leuven-alumnus Koen Bosmans roostert duurzame koffie met de kracht van de zon

De Leuvense start-up Ray & Jules maakt de eerste milieuvriendelijke koffie met een eigen ontwikkelde innovatieve koffiebrander. Oprichter en oud-student ingenieurswetenschappen Koen Bosmans wil met zijn duurzame techniek de wereld veroveren.

De ecologische voetafdruk van een kop koffie is ongeveer tien keer groter dan die van een kop thee. Jaarlijks stoot de koffie-industrie wereldwijd zo’n 80 tot 90 miljoen ton CO2 uit, waarvan 15 miljoen ton voortvloeit uit het roosteren van koffiebonen. 

Dat roosteren gebeurt al meer dan honderd jaar op dezelfde, vervuilende manier: industriële branders verhitten groene bonen met fossiele brandstoffen tot hoge temperaturen van 600°C. Na enkele minuten worden de bonen geblust met water, waardoor het roosterproces abrupt stopt. Die cyclus herhaalt zich telkens: de brander moet dus bij elke lading bonen volledig opnieuw opwarmen en afkoelen.

Het roosteren van koffiebonen gebeurt al meer dan honderd jaar op dezelfde, vervuilende manier.

Dit zogenaamde batchproces zuipt energie, weet KU Leuven-alumnus Koen Bosmans. Hij studeerde ingenieurswetenschappen en volgt momenteel het gloednieuwe Sustainability Leadership Program voor ondernemers die willen inzetten op duurzaamheid. Met zijn bedrijf CEE of Creative, Economical, Environmental verkleint Bosmans al vijftien jaar de CO2-uitstoot van industriële productieprocessen. “Dat doen we voor de groten der aarde”, vertelt hij. “Denk aan multinationals die enorme hoeveelheden CO2 uitstoten.”

Uitstoot naar nul

Zo kwamen de ingenieurs van CEE in 2014 op de proppen met een duurzame manier om koffiebonen te branden. Het batchproces vormden ze om tot een continu proces, waarbij de bonen op een tapijt door een tunnel met achtereenvolgende kamertjes worden getrokken. 

In elke kamer wordt een bepaalde hoeveelheid warme lucht op het bonenbed geblazen, vertelt Bosmans. Helemaal op het einde van de tunnel worden de bonen, net als bij industriële branders, afgekoeld. “De warmte die daarbij vrijkomt, hergebruiken we bij nieuwe bonen die de tunnel ingaan. Die recuperatie van warmte kun je onmogelijk verkrijgen bij een batchproces.”

“Doordat we een intens contact creëren tussen de lucht en de boon, roosteren we bovendien op een drie keer zo lage temperatuur dan traditionele koffiebranders”, zegt hij. “Het enige nadeel is dat een continu proces iets langer duurt dan een batchproces.”

De innovatieve technologie van CEE reduceert de gigantische CO2-uitstoot van het koffiebrandproces tot nul.

De innovatieve technologie van CEE heeft drie keer minder energie nodig per kilo gebrande koffie, waardoor die gevoed kan worden met zonne-energie. Hoewel het bedrijf de gigantische CO2-uitstoot van het brandproces zo gewoonweg tot nul reduceert, lukte het CEE destijds niet om grootverbruikers te overtuigen. “De koffie-industrie telt een vijftal grote spelers die op het vlak van duurzame vernieuwing vooral naar elkaar kijken. Als hun concurrentie niet innoveert, durven ze ook zelf het risico niet te nemen.”

Zongeroosterde koffie

Om te bewijzen dat zijn technologie de moeite waard is, richtte Bosmans Ray & Jules op, de eerste CO2-vrije koffiebranderij. “We hadden de technologie in handen en konden dus als het ware een uitgeruste keuken bouwen, maar je hebt natuurlijk ook een kok nodig die de juiste recepten kent. In 2017 namen we daarom een bestaande ambachtelijke branderij over. Zo konden we een beroep doen op de kennis en authentieke recepten van ervaren branders.” 

Na twee jaar ontwikkelen, bouwen en finetunen, produceerde Ray & Jules de allereerste zongebrande koffie ter wereld. Het continue en dus tragere proces waarmee hun op zonne-energie aangedreven brander roostert, doet niet alleen iets met de uitstoot, maar ook met de smaak van de koffie, vertelt Bosmans. “Als je op hoge temperaturen brandt, krijg je donkerzwarte bonen, soms zelfs met een blinkend olielaagje. Onze zonnebrander roostert op zachtere temperaturen, waardoor de smaak veel minder verbrand proeft. Zo kunnen we meer fruitige, chocolade- of nootachtige smaken creëren.” 

Leuvense sleutel tot innovatie

Sinds haar oprichting is Ray & Jules exponentieel gegroeid: vorig jaar draaide de zonnebranderij voor het eerst break-even. Koffiegiganten die het pilootproject van dichtbij volgen, raken daardoor steeds meer overtuigd van de innovatieve technologie. “De voorbije jaren bewezen we dat de zonnebrander werkt én dat consumenten bereid zijn om te betalen voor onze zongebrande koffie. Zo verlaagden we de drempel voor grote spelers om de technologie ook te adopteren.” 

“De multinationals waarmee CEE vandaag samenwerkt, beseffen hoe langer hoe meer dat miserie opkuisen duurder is dan miserie vermijden.”

Dat werd volgens Bosmans hoog tijd. “De Europese regelgeving op het gebied van CO2-uitstoot wordt alleen maar strenger. De EU redeneert volgens het principe dat de vervuiler betaalt: bedrijven met veel uitstoot worden dus ook het sterkst belast. De multinationals waarmee we vandaag samenwerken, beseffen hoe langer hoe meer dat miserie opkuisen duurder is dan miserie vermijden. Ze willen investeren in duurzame productieprocessen en hun bedrijf zo veiligstellen voor de toekomst.”

Bosmans’ technologie kan naast koffiebonen ook andere grondstoffen als cacao, granen en noten CO2-vrij roosteren. “Zo kocht een cacaobranderij in Congo al een zonnebrander van ons. Als we mikken op verschillende grondstoffen, creëren we met één Leuvense sleutel tot innovatie wereldwijd een immense impact.”

Eerlijke bonen

Ondertussen probeert Ray & Jules ook andere delen van de koffieketen te verduurzamen. De branderij werkt met herbruikbare verpakking en zoekt naar ecologische toepassingen voor koffiegruis en de koffieboonschilletjes die tijdens het roosteren loskomen.

“De meeste koffiedrinkers hebben geen flauw benul van waar hun koffie vandaan komt. Met direct trade brengt Ray & Jules haar klanten zo dicht mogelijk bij het productieland.”

De zonnebranderij werkt ook met fair trade en biologische koffiebonen en doet sinds twee jaar zelfs aan direct trade. Daarbij worden de bonen rechtstreeks bij een lokale koffieboerderij ingekocht. “De meeste koffiedrinkers hebben geen flauw benul van waar hun koffie vandaan komt. Met direct trade brengt Ray & Jules haar klanten zo dicht mogelijk bij het productieland. Ik geloof dat dit bijdraagt tot een grotere bewustwording over de ecologische impact van consumentengedrag”, besluit Bosmans.