Days of Significance - interview met Bram over IDAHOT

Elk jaar rond 17 mei vindt aan de KU Leuven de Pride Week plaats. Die dag zelf is IDAHOT. Bram Servais is alumnus bio-ingenieurswetenschappen en vrijwilliger bij MindMates. Hij vertelt ons waarom IDAHOT voor hem belangrijk is.

Bram, kan je ons eens vertellen wat IDAHOT juist is?

IDAHOT is de internationale dag tegen holebifobie en transfobie. Het initiële idee was om de schrapping van homoseksualiteit uit de lijst van geestesziektes van de WHO te herdenken. Dat gebeurde pas op 17 mei 1990. Jaren later werd het een actiedag die zich eerder focust op de schending van fundamentele rechten. Op zich ken ik de dag zelf niet zo heel lang, want het komt pas de laatste vijf à tien jaar wereldwijd op. En zeker de laatste vijf jaar in België.

We kennen ook de Pride. Is er een verschil?

Pride focust naar mijn gevoel meer op je identiteitsbeleving, feest, trots zijn op wie je zelf bent. Terwijl IDAHOT eerder gericht is op je positie in de maatschappij, je rechten en hoe vaak die rechten geschonden geworden. Ik ben er niet tegen dat er ook plaats is voor feest op de Pride, en trots zijn op jezelf ondanks alles. Daar is ook nood aan, zeker bij jongeren. Ik heb dat proces al doorstaan, ik ben al jaren comfortabel uit de kast. Maar ik merk dat voor mensen die zich pas outen het een veel belangrijker iets is.

Een Pride-evenement geeft sommigen ook een groter veiligheidsgevoel. Het is een gecentraliseerd  en fysiek evenement waar heel veel rolmodellen naar voren komen die vaak ook heel aanspreekbaar zijn. Het is een wereldwijd erkend merk, mensen weten dat als ze er naartoe gaan ze niet alleen staan. Ze zullen sowieso in een massa terechtkomen. De acties van IDAHOT zijn vaak kleinschaliger en dus ook risicovoller om aan deel te nemen. Als er dan beelden van verschijnen, is er permanent bewijs dat je deel bent van de community. Sommige mensen kunnen daardoor in de problemen komen. Het is een dag die meer nood heeft aan populariteit en herkenbaarheid zodat mensen er makkelijker aan kunnen deelnemen. 

Wat is voor jou het belang van IDAHOT?

Ik denk dat IDAHOT in België een heel belangrijke rol kan spelen omdat hier het idee heerst dat het hier best goed is qua homorechten. Dat is ook zo op papier. Maar als je kijkt hoeveel agressie er nog is, hoe vaak onze rechten met de voeten getreden worden en wat voor impact dat kan hebben op mensen…  Op zo’n dag ben je je daar bewuster van. Voor mij wint IDAHOT aan belang, zeker nu ik ouder word. Ik wil een partner en eventueel kinderen. Een veilige omgeving voor zowel mijn kinderen als mijn partner is echt van cruciaal belang voor mij. Zelf heb ik niet veel nood gehad aan andere evenementen zoals Pride, terwijl vrienden van mij dat wel hadden. Het is een moment waarop ze zich trots kunnen voelen op wie ze zijn en op hun ontwikkelingsproces. Ik heb meer geluk gehad met het grootste deel van mijn omgeving op de universiteit en de bevestiging die ik van hen kreeg.

Wat gebeurt er concreet op die dag? Hoe beleef je die?

Typisch is dat je berichten binnenkrijgt van mensen met een filmpje dat viraal is gegaan, of ‘dit is er gebeurd’. Voor mij, zeker vroeger, is het meer een dag waarop je met je vrienden spreekt over wat er allemaal misgaat en het ongemakkelijke gevoel dat je daarbij hebt. Het zijn dagen waarop ik het met mensen heb over of het ooit goed zal komen. Het gevoel is meestal iets somberder die dag, je wordt weer op bepaalde statistieken gedrukt. De dag geeft veel stress, maar IDAHOT motiveert me ook om de situatie onder de aandacht te brengen. 

Ik merk dat het een dag is voor mensen om zich in te zetten. Mijn typische ritueel is geen activiteit, maar het bekijken van berichten en krantenartikelen. Over gevechten, berovingen of mensen die ontslagen zijn. Daar spreek ik over met vrienden om het een plaats te geven. De toenemende populariteit van IDAHOT zet ook dingen in beweging.  Rond die dagen worden er veel meer petities gehouden en zijn er meer actiegroepen actief. De krachten worden gebundeld. Je merkt dat er internationaal ook meer druk komt. Het is een dag waarop er een momentum wordt opgebouwd in de politiek. Daarom spreekt het mij meer aan dan de Pride. Ik ben niet echt iemand die naar zulke feestjes of evenementen gaat. Maar als er dan iets is om concreter actie te voeren, dan ben ik daar meer voor gewonnen. 

“Het maakt niet uit hoe tolerant de directe omgeving is, iedereen heeft wel verhalen over lastiggevallen worden op straat”.

Merk je dat jouw beleving van die dag sterk verschilt van andere mensen in je omgeving?

Ik ken LGBT+ personen die daar harder mee bezig zijn en er zijn ook veel LGBT+ personen die juist niets met IDAHOT willen te maken hebben. Voor sommigen symboliseert zo’n dag de realiteit dat we nog geen deel uit maken van de norm. Anderen willen die aandacht liever niet. Zij stellen dat gelijk met risico lopen. Voor hen hoeft er geen aparte dag te zijn die een onderscheid maakt. Maar als puntje bij paaltje komt, is de ondertoon bij veel mensen hetzelfde: de maatschappij moet een spiegel voorgehouden krijgen. Er zijn ook mensen die wel meer een Pride-gevoel hebben bij IDAHOT. Dat heeft volgens mij te maken met het stadium waarin zij zitten. Toch merk ik dat er iets is dat bij iedereen terugkomt: het maakt niet uit hoe tolerant de directe omgeving is, iedereen heeft wel verhalen over lastiggevallen worden op straat. Ook op de werkvloer, als stagiair of gewoon tijdens een groepswerk. Je kan in het leven niet zomaar kiezen wie je tegenkomt of zelfs onder wiens gezag je komt te staan. De gevoelens van angst of onzekerheid over hoe mensen op je gaan reageren wanneer ze weten dat je je als LGBT+ identificeert, is nog altijd universeel. LGBT+ personen zijn in essentie verbonden door gelijkaardige ervaringen, maar niet iedereen gaat daar op dezelfde manier mee om. Net omdat we allemaal individuen zijn.

“Ik heb veel geluk dat mijn genderidentiteit of -expressie heel dicht bij de norm ligt en dat mijn directe omgeving redelijk tolerant is. Het valt allemaal moeilijk van me af te lezen. Veel mensen denken daardoor verkeerdelijk dat ik geen last heb van LGBT+-fobie.”

Zijn er misverstanden over die dag die je wilt ontkrachten?

Ik denk dat het een dag is die nog niet bij veel mensen op de radar staat. Het typische cliché is dat LGBT+ personen al hun rechten al hebben verworven en dat alles in orde is. Het is ook een dag die sowieso verward wordt met Pride. Ik merk ook dat sommige mensen binnen de community denken dat IDAHOT geen dag is voor hen, maar voor mensen die verder van de norm liggen. Het is een dag die vaak beheerst wordt door mensen die heel activistisch zijn. Dat verklaart het gevoel dat sommigen hebben. Ik heb veel geluk dat mijn genderidentiteit of -expressie heel dicht bij de norm ligt en dat mijn directe omgeving redelijk tolerant is. Het valt allemaal moeilijk van me af te lezen. Veel mensen denken daardoor verkeerdelijk dat ik geen last heb van LGBT+-fobie. Terwijl het veel meer mensen raakt. Heel het spectrum van mensen binnen onze maatschappij heeft nog altijd iets aan die dag. 

Welke betekenis kan deze dag spelen voor KU Leuven? Wat kan de universiteit ervan leren?

Vaak weet je niet bij wie je op de universiteit terecht kan wanneer je iets meemaakt. Dat geldt voor werknemers, professoren, doctoraatstudenten en studenten. Die informatie is niet gemakkelijk te vinden. Daarom moet het toch eens in de verf gezet worden bij wie je formeel en informeel terecht kunt. Er is bijvoorbeeld een aanspreekpunt LGBT+, maar ik merk dat die informatie heel weinig studenten bereikt. Zelf had ik niet heel veel nood aan een formeel aanspreekpunt. Ik had het voordeel dat mijn studentenvereniging LBK heel tolerant was op dat vlak. Maar via MindMates, dat inzet op mentaal welzijn, merk ik wel dat er mensen in een complexere situatie zitten. Bijvoorbeeld door een moeilijke thuissituatie, waar mensen angst hebben om buitengezet te worden. Dan is zo’n contactpersoon heel belangrijk. De doorsnee LGBT+ persoon heeft die angst niet meer of niet iedereen heeft dezelfde uitdagingen. Als mensen mij raad vragen, dan weet ik niet altijd hoe ik daarmee moet omgaan. Contactpersonen binnen de universiteit kunnen daar wel een belangrijke rol in spelen. Als het gaat over puur psychologische begeleiding, die inherent op het individu gericht is, dan denk ik dat de reguliere studentenzorg zou kunnen volstaan. Maar er is ook wel nood aan extra opleiding bij psychologen en begeleiders. Je kan verenigingen zoals Wel Jong, Niet Hetero die heel up-to-date zijn erover spreken. Elk beleidsniveau en elke afdeling binnen de KU Leuven kan hier initiatief nemen.

Ik denk dat studentenverenigingen ook extra aandacht mogen besteden aan IDAHOT en de boodschap die de dag uitdraagt. Ze kunnen duidelijker statements maken dat ze er zijn wanneer er iets misloopt. Want er zijn nog altijd groepen die het moeilijker hebben. Ik ben een klassiek uitziende biseksuele man. Ik heb aan alle studentenactiviteiten kunnen meedoen, maar er zijn mensen wiens genderidentiteit of -expressie zover van de norm ligt, dat ze het moeilijker hebben in de dagelijkse omgang. Vanuit een studentenvereniging kan je zeggen dat je het misschien niet allemaal weet, maar toch elk individu welkom is en de vereniging graag mee naar oplossingen zoekt. Net omdat een studentenvereniging voor elke student moet opkomen en echt kan bijdragen aan de beleving van alle studenten.

Daarnaast merk ik ook dat trans personen weinig vertegenwoordigd zijn in studentenverenigingen of zelfs in het algemeen, wat best jammer is. Ze zijn een onderbelichte en gemarginaliseerde groep mensen wiens potentieel vaak verloren gaat.

Stel dat ‘buitenstaanders’ willen bijdragen of willen meedoen aan de dag. Zijn er dingen die ze kunnen doen of die je aanraadt? 

Ik denk dat je IDAHOT kan aangrijpen om je te informeren. Statistieken naar boven halen, bijvoorbeeld over hoeveel mensen, en zeker jongeren, niet akkoord gaan met het recht voor LGBT+ personen om te trouwen bijvoorbeeld. Ook de opiniecijfers omtrent transthema’s zijn barslecht. Het is een moment om even stil te staan bij je eigen aannames. Er wordt heel veel over die thema’s gepraat en beloofd door beleidsmakers, maar wat is de werkelijkheid? IDAHOT is ook een dag om rondom je te kijken en in gesprek te gaan met mensen die zelf niet beseffen dat ze homofobe uitspraken doen. Het is niet aan LGBT+ personen alleen om dit aan te pakken. Het maakt een wereld van verschil als je vrienden, studentenvertegenwoordigers of professoren ook de handen uit de mouwen steken. 

Het is ook belangrijk om stil te staan bij de langdurige impact van negatieve voorvallen en de risico’s. Als je gaybashing ondergaan hebt, ga je wel twee keer nadenken waar je naartoe gaat en waar je al dan niet alleen kan rondlopen ’s nachts. Eén slechte ervaring met een professor of tijdens een groepswerk en dat blijft in je hoofd spoken. Stilstaan bij die realiteit is waardevoller dan een facebookpost of een banner.
 

Wist je dat? 

De klassieke regenboogvlag  is alom bekend, maar tegenwoordig zie je steeds vaker de Progress flag. Die hing dit jaar bijvoorbeeld ook boven de Universiteitsbibliotheek tijdens IDAHOT. De klassieke regenboogvlag stond voor de volledige noemer binnen de LGBT+-beweging als één geheel. Meer vanuit de VS, maar ook in Europa is er een heel andere beleving voor bepaalde groepen binnen de beweging. Het idee van de Progress flag is dat we één groep zijn, maar dat er ook bepaalde subgroepen of gemeenschappen zijn die in de verf gezet mogen worden. De donkerdere kleuren staan deels voor mensen die om het leven zijn gekomen door bijvoorbeeld AIDS, maar ook voor mensen met een donkerdere huidskleur. Ook de kleuren van de transvlag worden benadrukt.

Kom meer te weten over de Days of Significance.